Naima El Bezaz

Moslimmannen

Meryem Kilic-Karaaslan

In NRC Handelsblad van 15 november stond een artikel van Naima El Bezaz `Laat moslimmannen een hoofddoek dragen'. Mevrouw Bezaz probeert hierin onderscheid te maken tussen geloof en cultuur en geeft aan dat er veel tegenstellingen zijn tussen de theorie van de koran en de beleving van het geloof door de moslims. Iedereen past religie op zijn eigen manier toe, zo raar is dat niet, maar met haar stelling ben ik het absoluut niet eens.

Mevrouw El Bezaz vindt dat het tijd is dat de (moslim)mannen hun vrouwen de grondrechten geven die zijn neergelegd in de koran en de hadith. Maar moslimvrouwen moeten zelf bewust worden van hun rechten en deze nemen. De koran moedigt mensen aan zich te ontwikkelen en daarin wordt geen onderscheid gemaakt tussen man en vrouw. Waarom zouden mannen (en dan bedoel ik niet alleen moslimmannen) zaken veranderen waarvan zij denken de dupe te worden. Mensen doen meestal die dingen die hun goed uitkomen, waarom zijn de verwachtingen van moslimmannen dan anders of zo hoog? In welke maatschappij hebben vrouwen hun rechten gekregen zonder daarvoor enige (of meer) strijd te leveren? Willen (moslim)vrouwen hun positie verbeteren, dan zullen ze daar zelf moeite voor moeten doen.

Marokkaanse vrouw moet niet te vroeg juichen

Naima El Bezaz

De maatregelen van de Marokkaanse koning Mohammed VI om de positie van de vrouw te verbeteren, verdienen lof. Maar ze zijn niet meer dan een eerste stap, vindt Naima El Bezaz.

De Marokkaanse koning Mohammed VI komt op voor de rechten van de vrouw en is zelfs bereid om juridisch hun positie te versterken. In de media buitelen de Marokkaanse organisaties over elkaar heen om te verkondigen hoe geweldig dit wel niet is voor de vrouwenrechten. Jammer genoeg weten we nu nog niet in hoeverre die hervormingen daadwerkelijk een verbetering blijken voor de Marokkaanse vrouwen in Marokko en in Nederland. Al eeuwenlang is de moslimvrouw een zorgenkindje.

Moslimmannen weten niet hoe ze met de dames om moeten gaan. Het liefst hullen ze hen in vele sluiers om ze vervolgens te verbergen in een achterafkamertje. Als de vrouw jong is, hoort zij haar vader te eerbiedigen en wanneer ze eenmaal maagdelijk getrouwd is, wordt de knuppel overgedragen aan haar echtgenoot. Zelfs de tussenkomst van de profeet Mohammed mocht niet baten. Hij was zelf getrouwd met een succesvolle zakenvrouw, die hem ten huwelijk vroeg en die zelfs al eens eerder getrouwd was geweest. Dit is een voorbeeld waar veel moslimmannen liever niet aan denken.

Marokko heeft in het koningshuis een progressief voorbeeld, met prinsessen die al decennia lang opkomen voor de rechten van de vrouw, het kind en de armen. Helaas is er een grote groep mensen die in achtergestelde posities verkeren en die totaal niet geïnteresseerd zijn in de emancipatoire denkbeelden van de hoogheden en andere elitaire vrouwen. Zij volgen liever de traditie en die zegt dat een vrouw geen aanleiding mag geven tot roddel. Als de vader haar wil uithuwelijken, dan gebeurt dat ook. Voor haar is het daarna heel moeilijk om te scheiden, terwijl de echtgenoot dat in een handomdraai kan doen door middel van het verstotingsrecht. Hierdoor kan hij mondeling en in bijzijn van getuigen haar verstoten, wat nog geen minuut in beslag neemt. En wanneer hij er een tweede vrouw bij wil nemen, heeft zijn echtgenote dat maar te slikken.

Jarenlang liepen lobbyisten van vrouwenorganisaties de koninklijke paleizen plat, in de hoop dat er hervormingen doorgevoerd zouden worden. Een paar jaar geleden wilde koning Mohammed VI, zelf voorstander van de emancipatie van de vrouw, hier wel wat aan doen. Maar helaas gooide een grote groep moslimfundamentalisten roet in het eten. Zelfs in Nederland werden in moskeeën petities ondertekend om de hervormingen tegen te gaan. De nieuwe wetten voor de positieverbetering van de vrouw gingen niet door.

Daarna werd het lange tijd stil, tot de eerste bomaanslagen, gericht op joden, Marokko deden opschrikken. De monarchie heeft nu de conservatieve moslims in een houdgreep en het nieuwe wetsvoorstel is er zonder slag of stoot doorheen gekomen. Hierdoor wordt de vorst door de westerse wereld weer serieus genomen en zijn poging is nobel te noemen. Het wordt de vrouwen nu makkelijker gemaakt om te scheiden en meisjes mogen niet meer worden uitgehuwelijkt. De huwbare leeftijd wordt verhoogd van vijftien naar achttien jaar en mannen mogen niet meer aan de veelwijverij, anders kunnen hun echtgenotes bij hun weg. Als klap op de vuurpijl worden huwelijken die in het buitenland zijn gesloten in de toekomst erkend door de Marokkaanse wetgeving, maar ook wordt het de mannen moeilijker gemaakt hun vrouwen te verstoten.

Het klinkt geweldig, ware het niet dat de traditie, de normen en waarden en de overheersende cultuur binnen de Marokkaanse patriarchale gemeenschap, dit niet zo maar toe zal laten. Zal een vrouw, die te maken heeft met een grote sociale controle, zomaar kunnen scheiden? Haar naam, haar eer en reputatie worden hiermee te gronde gericht, want vaak staat de gemeenschap achter de man. De vrouwen zelf houden deze traditie, gek genoeg, in ere. Uithuwelijken? Dit is volgens de islamitische leer verboden. Zelfs in de overleveringen van de profeet, die als jurisprudentie naast de koran gelden, wordt daar melding van gemaakt. Desondanks wordt er al eeuwenlang actief uitgehuwelijkt, ook in Nederland. En niet alleen meisjes zijn daar het slachtoffer van. Ook jongens hebben daar mee te maken, alleen hoeven zij uiteraard niet als maagd het huwelijk in te gaan. Waarom zou zo'n wet, die door de Marokkaanse staat is opgelegd, wel werken, als een islamitische regeling zomaar door de gelovigen overboord is gegooid in naam van de traditie?

Dit geldt ook voor de gehoorzaamheid, die uit de huwelijksaktes wordt geschrapt. Het getrouwde stel is binnenkort samen verantwoordelijk voor het gezin en de vrouw hoeft haar man niet meer te gehoorzamen. Hoe valt dat te controleren? Krijgt de man een boete als hij die regel aan zijn laars lapt of zal de gemeenschap hem veroordelen? De belangrijkste vraag is of het patriarchale systeem, dat ook in de Marokkaans-Nederlandse huishoudens een grote rol speelt, met de nieuwe hervormingen zomaar zal verdwijnen, of dat het nog lang kan gaan duren voordat daar verandering in komt.

Vrouwen zouden nu makkelijker kunnen scheiden van hun man, maar de gemeenschap heeft grote macht. Zij zal het wel uit haar hoofd laten om te scheiden, want haar eerbaarheid staat op het spel. Een gescheiden vrouw is niks waard. Het komt zelfs voor dat vrouwen toestemming zullen geven aan hun man om er een tweede vrouw bij te nemen, zolang ze maar getrouwd kunnen blijven.

Maar natuurlijk zijn er ook genoeg vrouwen die zich niks van de heersende tradities aantrekken. Dit zijn de vrouwen die jarenlang getergd zijn door hun echtgenoten en waarvan sommigen in Nederland de blijf-van-mijn-lijfhuizen bevolken. Maar ook gaat het om vrouwen die financieel onafhankelijk zijn en gewoon hun eigen leven kunnen leiden. Voor hen en ook voor vele anderen is het een godsgeschenk dat er bepaalde wetten in het leven zijn geroepen, zodat zij zelfstandig kunnen leven.

Echter, de nieuwe wetten zullen mannen niet beletten hun kinderen uit te huwelijken. Juridisch kunnen bepaalde hervormingen ingevoerd worden, maar zolang civiele rechters gewoon toe blijven staan dat een minderjarig meisje kan trouwen, zullen veel nieuwe regels zonder gevolg blijven. Zolang er gedacht wordt dat het werk nu wel is gedaan en men er niet bij stil staat wat de andere kant van de medaille is, zal de positie van de vrouw niet veel verbeteren. De eerste stap is gezet. De koning moet het hier niet bij laten zitten. Doet hij dit wel, dan was het slechts een mooi staaltje publiciteit geweest voor het koninkrijk Marokko.